Dubrownik 

Historia Dubrownika

 
Dubrownik - średniowieczne miasto na skalistej wyspie, połączonej później z lądem, u stóp góry Srdj (412 m), urzekające swoim położeniem, architekturą i roślinnością.
Całe z białego kamienia, otoczone białymi, z 3 stron schodzącymi do ciemnogranatowego morza murami obronnymi (dł. 1940 m, wys. do 25 m, grubość l,5-3 m od strony morza i do 4-6 m od strony lądu), w budowane XII-XVII w. Mury przetrzymały trzęsienie ziemi z roku 1667 roku, kiedy to znaczna część budowli Dubrownik aległa w gruzach. W ciągu wieków powstawały poza murami: Ploće, pas nadmorski na południowym wschodzie, na północnym zachodzie dzielnica Pile, Kono, Boninovo (nad zat. Danće), na półwyspi Lapad oraz obecny port Gruz.
Położone wśród bujnej roślinności śródziemnomorskiej (gaje oliwne, drzewa figowe, migdałowe, cytrusowe, cyprysy, palmy, pinie, granaty, oleandry i in.), o łagodnym klimacie, jedno z najbardziej nasłonecznionych miast południowej Europy, słusznie noszące nazwę "Perły Adriatyku".

Dubrownik ma wyjątkowo bogate dzieje. Wywodzi się z osady rybackiej na skalistej wysepce, zasiedlonej przez Ilirów, Greków oraz uciekającą z miast nadbrzeżnych przed Awarami i innymi plemionami barbarzyńskimi ludność grecko-romańską, zwłaszcza w połowie VII w. przez mieszkańców zniszczonego Epidaurum (Cavtat), którzy nazywają go Ragusinum (Wenecjanie - Ragusa).
Słowianie (VII i VIII w.) osiedlali się w Dubravie (dąbrowa), stąd Dubrownik, nad brzegiem kanału naprzeciwko wysepki. Z biegiem lat kanał został zasypany (obecnie główna ulica Starego Dubrownika).
W XIII w. obie osady połączyły się w jedno miasto (z coraz większą przewagą Słowian) i zostały otoczone murami obronnymi. Dubrownik był z początku wolną gminą, pod koniec XII w. pod władzą zwierzchnią Bizancjum, od 1205 do 1358 Wenecji, z którą zresztą z powodzeniem współzawodniczył, od 1358 do 1526 królów węgiersko-chorwackich.
Od XV w. Dubrownik był miastem-republiką. Na murach twierdzy Lovrijenac wyryto słowa: Non bene pro toto libertas ventlitur auro (Wolności nie sprzedaje się za żadne złoto świata). Władzę sprawowała szlachta, z wybieranym na okres l roku (pod koniec istnienia republiki l miesiąca) - księciem i Wielką Radą oraz Radą Uproszonych (senat). Istniała wyjątkowa na owe czasy zgodność szlachty i mieszczaństwa, natomiast przekształcenie wolnych włościan w chłopów pańszczyźnianych wywoływało niezadowolenie i bunty.
Ludność zajmowała się rybołówstwem i rolnictwem, od X w. handlem. Dubrownik pośredniczył między Półwyspem Bałkańskim i Apenińskim, dokąd zawoził złoto, srebro, ołów, bydło, skóry, wełnę, miód, wosk, budulec itp., a sprowadzał przedmioty zbytku (jedwabie, sukno, przyprawy, broń itd.).
Z biegiem czasu coraz bardziej rozwijało się rzemiosło (tkanie oraz farbowanie sukna i jedwabiu, złotnictwo), odlewnie dzwonów i dział, produkcja szkła, sznurów i lin.
Miasto rosło i bogaciło się: w XV w. w skarbcu 7 min dukatów, flota dysponowała 300 statkami. Władcy Serbii i Bośni nadali Dubrownikowi przywileje handlowe. Handlowe kolonie Dubrownika (faktorie) rozsiane byty po całych Bałkanach i na brzegach Morza Śródziemnego. Kupcy wpłacali 1% swoich zysków do skarbca republiki (gł. źródło bogactwa).
XV- XVI w. to złoty wiek Dubrownika. Gdy całe Bałkany tonęły w ciemnościach niewoli, w Dubrowniku kwitła nauka, architektura, literatura i sztuka.
Po przegranej przez Węgry bitwie z Turkami pod Mohaczem (1526) Dubrownik uznał władzę zwierzchnią Turcji i płacił jej haracz za prawo handlu na jej terytorium. W 1520 miasto zniszczyło trzęsienie ziemi, w 1526 umarło na dżumę 20000 ludzi; odkrycie Ameryki skierowało handel na Atlantyk, a na Morzu Śródziemnym pojawili się silni konkurenci: Francja, Anglia i Holandia. W Dubrownikiem wstrząsnęło 1667 katastrofalne trzęsienie ziemi, podczas którego zginęło 3/4 ludności.
Na początku XVIII w. Dubrownik odrodził się: zdobył flotę i prowadził handel. Flota ta jednak utraciła swe znaczenie z chwilą wynalezienia statków parowych. W 1806 Dubrownik okupowały wojska Napoleona, który w styczniu 1808 zniósł republikę, włączając Dubrownik do Prowincji Iliryjskiej z siedzibą w Lublanie.
Po krótkotrwałej okupacji angielskiej (1813) decyzją kongresu wiedeńskiego (1815) Dubrownik wraz z całą Dalmacją oddany został Austrii i pozostawał w jej granicach do 1918.
Od 20-lecia międzywojennego Dubrownik rozwijał się jako atrakcyjny ośrodek turyst. Podczas II wojny świat, brał żywy udział w walkach przeciw okupantom włosko-niemieckim. Po wojnie dzięki polityce państwa, ogólnoświatowej koniunkturze turystycznej i związanym z tym inwestycjom - Dubrownik przeżywa swój złoty wiek.

Zwiedzanie Dubrownika

 
Klasztor Franciszkanów (Małe braće),
budowany od 1317, w stylu romańsko-gotycki. Kościół l-nawowy z barokowym wystrojem wnętrza oraz zakrystia - kaplica rodziny Bunić, grobowiec wielkiego poety, Ivana Gundulicia (1588-1638).
Za kościołem klasztor z piękną klauzurą, najstarszą zachowaną częścią całego kompleksu. Zdobi go krużganek otoczony z czterech stron podwójnymi heksafortami, ze smukłymi kolumnami, z ciekawymi kapitelami (dzieło Mihoja Brajkova z Baru, XIV w., Miljana Radomisticia, Leonardo Stjepana z Florencji i od 1433 Ratko Brajkovicia).
Pośrodku dziedzińca z palmami i inną roślinnością podzwrotnikową studnia z XV w.
Przy klasztorze bogata biblioteka (ponad 30000 pozycji, ok. 25 inkunabułów, 1500 rękopisów, 15 iluminowanych dzieł chóralnych i in.; piękna Martyrologia, 1541,dubrowniczanina Orsat Gućeticia oraz odpis rękopiśmienny poematu I. Gundulicia Osman, opiewającego sławę oręża polskiego).
We wschodniej części klauzury sala kapitulna z 7 kaplicami, obecnie skarbiec klasztorny, przemieniony w muzeum, gromadzące najcenniejsze skarby artystyczne klasztoru, wyroby ze srebra i złota, stare obrazy, rękopisy, księgi oraz jedyny w swoim rodzaju zbiór przedmiotów ze starej apteki (1317), urządzenie XV-XVI I w., funkcjonującej po dziś dzień.

Klasztor Dominikanów (Manastir dominikanaca - Bijele braće),
budowę rozpoczęto w 1304; wielokrotnie przebudowywany. Kościół bardzo ciekawy pod względem architektury i zgromadzonych w nim dzieł sztuki.
Piękny krucyfiks malowany w stylu bizantyjskim przez mistrza weneckiego, Paolo Veneziana, XIV w., bogato zdobiony, z symbolami ewangelistów i pelikanem oraz Matka Boska i św. Jan Ewangelista, mistrza dubrownickiego L. Dobrićevicia z Koloru.
W bocznych kaplicach przepiękne tryptyki. W lewej, rodziny Gunduliciów, tryptyk najwybitniejszego malarza dubrownickiego, Nikola Boźidarevicia (pocz. XVI w.). Na prawo kaplica rodziny Lukareviciów z tryptykiem drugiego wielkiego mistrza Dubrownika, Mihajlo Hamzicia (l512).
W bocznych ołtarzach i na ścianach sporo obrazów, wśród których: "Zstąpienie Świętego Ducha" Santi di Tita (1536-1603), "Matka Boska ze św. Vlahem i św. Franciszkiem", z dokładną makietą Dubrownika pomiędzy nimi, nieznanego autora z XVII w., "Matka Boska i grupa świętych" oraz "Św. Anna i grupa świętych" Francesko di Marii (1623-90), a także współczesne mozaiki i płaskorzeźby.
W przedzielonej sali kapitulnej tryptyk dla rodziny Djordjiciów, N. Boźidarcvicia "Matka Boska ze świętymi". Tam także groby biednych i cudzoziemców, zaś w części przedniej znacznych mieszkań-ców Dubrownika, a wśród nich poetów - Dinko Ranjiny i Ignjata Djurdjevicia.
W gotyckim skarbcu muzeum, w którym m.in. bogato zdobiony piękny poliptyk Lovro Dobricevicia z Koloru (1448); obraz Tycjana "Św. Magdalena ze św. Vlahem Tobiaszem, aniołem i donatorem"; "Matka Boska z Dzieciątkiem" Donato Bizamana; "Święta Rodzina" z pracowni Lorenzodi Credi (1456-1537); ciekawy tryptyk mistrza flandryjskiego; "Męki św. Vinka" Franjo Matijina; kreteńsko-wencka ikona "Wniebowstąpienie Matki Boskiej" oraz "Zwiastowanie" N. Bożidarevicia (wszystkie XVI w.); w gablotach m.in. naczynia liturgiczne oraz relikwiarze ze srebra i złota mistrzów dubrownickich, srebrny krzyż serbskiego króla Milutina XIV w., srebrne naczynia do kadzidła w postaci miniaturowego statku dubrownickiego XVI w., piękne iluminowane stare kroniki, inkunabuły, stare śpiewniki (ok. 16000 innych pozycji w bibliotece i archiwum klasztornym).
W klauzurze dokoła atrium krużganek z pięknie rzeźbionymi gotycko-renesansowymi arkadami, zaś pośrodku studnia z XV w., z później dodanymi jońskimi słupami do kołowrotka, a dokoła niej drzewa cytrusowe i kwiaty podzwrotnikowe. Kilka tarasów z miniaturowymi nasłonecznionymi ogródkami, pozwalającymi zza kamiennych murów wyjrzeć na drogę, którą kiedyś podążały karawany oraz port, gdzie przybywały statki z dalekiego świata. Nad całym kompleksem klasztornym wznosi się kamienna, czworokątna dzwonnica (1390-1531) z 3 dzwonami (1463, 1515, 1622).
Przy klasztorze Dominikanów dobudowano kościół św. Sebastiana (1466-69), ostatnio przemieniony w galerię sztuki współczesnej "Sebastian". Naprzeciwko zachodniej fasady 3-nawowy kościół Rozarija. W pobliżu kościół św. Nikoli w stylu preromańskim, z dobudowaną nawą gotycką.

Pałac Sponza
wybudowany wg projektu P. Milićevicia w latach 1516-22 w stylu gotycko-renesansowym (arkadowe wejście, na I p.gotyckie, na II p. - renesansowe okna). Mieścił się tu urząd celny, mennica, skarbiec republiki, bank i urząd miar, skład zboża oraz Akademia Dubrownicka.
W arkadowej sieni odbywają się koncerty kameralne oraz wystawy sztuki. W loży centralnej mechanizm i oryginały figur z wieży zegarowej. Nad lożą napis po łacinie - "Jest nam wzbronione oszukiwać i fałszować miary, toteż gdy ja ważę towar, ze mną razem czyni to sam Bóg".

Plac Poljana Luża
od najdawniejszych czasów koncentrowało się życie publiczne Dubrownika. Pośrodku kamienny słup (Orlandov stup), z wyrzeźbionym wojownikiem, symbolem wolnego miasta kupieckiego, dłuta Antuna Dubrovćanina (1418). Długość prawego przedramienia wojownika służyła jako wzorzec dawnej miary (łokieć). Tu ogłaszano manifesty, obwieszczenia, dokonywano kar publicznych.

Pałac Rektorów (Kneżev Dvor),
wybudowany w stylu gotyckim, należący do najpiękniejszych budowli Dubrownika, zbudowany wg projektu Onofrio di Giordano delia Cava (2 pół. XV w.) na miejscu ufortyfikowanego pałacu XII i XIII w., zniszczonego przez eksplozję prochu 1435.
Po eksplozji 1463 i trzęsieniu ziemi 1667 odbudowywali go w stylu renesansu Salvi di Michiele, Piętro di Martino da Milano i Jeronim Skarpa z wyspy Korćula. Przypomina zmniejszony Pałac Dożów w Wenecji. Frontową fasadę podtrzymuje 5 (7) słupów z marmuru z wyspy Korćula (piękne kapitele, każdy inny).
Po obu stronach wejścia kamienne ławy, na których siadywali petenci (dziś odpoczywają turyści), ponieważ poza komnatami reprezentacyjnymi i rezydencją rektora mieściły się tu różne urzędy, a także areszt.
Na parterze i I piętrze piękne atrium z krużgankami , na które prowadzą reprezentacyjne kamienne schody. W atrium popiersie M. Pracata (dłuta P. Giacometi, 1637), kapitana żeglugi i kupca z wyspy Lopud, który cały swój majątek ofiarował republice (jedyny pomnik wzniesiony mieszczaninowi w republice).
Nad drzwiami, które prowadziły do gmachu Wielkiej Rady łaciński napis - "Zapomnijcie o sprawach osobistych - dbajcie o sprawy publiczne". Na lewo od wejścia do atrium nisza z aniołami, mała studnia 1452 oraz wejście do d. Archiwum Republiki, gdzie szafy w stylu rokoko. Na prawo schody do Biblioteki Naukowej z inkunabułami i rękopisami XV XVIII w. Na półpiętrze stare słoje i wazony z apteki "Domus Christi", 1420.
Na piętrze wyróżniają się: 1. Przedpokój - meble rokokowe, szlacheckie lektyki, XVIII w., marmurowe popiersie Kleopatry z Cypru;
2. Pokój Rokokowy - meble, l pół. XVIII w., portrety szlacheckie;
3. Pokój Ludwika XVI - meble, 2 pół. XVIII w., portrety ostatniego rektora Dubrownika, S. Djordjicia;
4. Przedpokój Gabinetu Rektora - meble, 2 pół. XVIII w., obrazy A. Carracci (1560 1609) i jego szkoły;
5. Gabinet Rektora - barokowe meble, 2 pół. XVII w. i pocz. XVIII w., pieczęć republiki oraz klucze bram miejskich, obrazy malowane na szkle XV-XVI w. oraz obraz Tintoretta (lub jego szkoły) "Święta Rodzi-na";
6. Pokój Muzyczny - meble, XVIII w., d. instrumenty muzyczne, nuty, obrazy XVI-XVIII w.;
7. Sypialnia Rektora - meble, l pół. XVIII w.
We wszystkich salach stare zegary i wazony, w ostatniej - chińskie. Za Pokojem Muzycznym 3 sale we wschodnim skrzydle, tamże stroje służbowe i cywilne dawnych mieszkańców Dubrownika oraz przedmioty użytku codziennego, a także zbiory numizmatyczne.

Barokowa katedra
(proj. A. Buffalini, 1672-1713), z dużą kopułą, zbudowaną na miejscu romańskiego kościoła, zniszczonego podczas trzęsienia ziemi 1667.
We wnętrzu bogate sztukaterie barokowe; obrazy: J. Padovano, J. Palmy mł., Parmegianino, A. del Sarto i in.
Ciekawy flamandzki tryptyk, w głównym ołtarzu poliptyk Tycjana i jego uczniów oraz ołtarze: Gospe od Porata (prawdopodobnie N. Bozidarevicia,pocz. XVI w.) i męczenników Boki (C. Regio, 1803). Grobowiec uczonego R. Boskovicia. W skarbcu (na lewo od ołtarza) relikwiarze ze srebra i złota (czaszka św. Vlaha w kształcie korony bizantyjskiej z medalionami z emalii, dzieło mistrzów bizant., XII w.); umywalka z pozłacanym srebrnym dzbanem, zdobionym motywami ze świata zwierzęcego i roślinnego, dzieło W. Jamnitzera, ok. 1550.

Mury miejskie
Całe wykonane z białego kamienia rozpięte na długości 1940 m. Mur osiąga 25 m wysokosci, grubość l,5-3 m od strony morza i do 4-6 m od strony lądu. W skład umocnień wchodzą 3 okrągłe fortece i 12 czworokątnych, 5 wież obronnych, twierdza św. Jana oraz dwa bastiony (na zewnątrz murów) Lovrijenac i Revelin.
Wejścia do miasta strzegą 4 ufortyfikowane bramy.

źródło: "Przewodnik po Jugosławii" autor: Branko Ćirlić