Galeria FOTO

Bergama - Pergamon


Znana w starożytności jako Pergamon, położona w centrum obfitującej w wodę równiny.
Miasto, znane w starożytności jako Pergamon, jest położone w centrum obfitującej w wodę równiny. Współczesna Bergama jest rolniczym miastem targowym. Pergamon istniał od czasów Troi, ale stan największego rozkwitu osiągnęło w okresie od śmierci Aleksandra Wielkiego do opanowania całej Azji Mniejszej przez Rzymian.

W tym czasie miasto stało się jednym z najbogatszych i najpotężniejszych królestw na Bliskim Wschodzie. Pergamon zawdzięcza swój dobrobyt jednemu z dowódców Aleksandra Wielkiego, Lizymachowi. Po śmierci Aleksandra w 323 r. p.n.e. i rozpadzie imperium objął on władzę nad większością regionu egejskiego. W walkach o podział majątku Lizymach zdobył ogromny skarb, który bezpiecznie schował w Pergarmonie przed wyruszeniem na wojnę z Seleukosem I o panowanie nad całą Azją Mniejszą. Batalię tę jednak przegrał i zginął w 281 r. p.n.e., a Filetajros, dowódca pozostawiony w Pergamonie z zadaniem strzeżenia skarbu, ogłosił się władcą miasta. Filetajros był eunuchem, więc następcą został jego bratanek Eumenes I (263-241 p.n.e.), a po nim władzę odziedziczył adoptowany syn Attalus I (241-197 p.n.e.). Attalus przybrał tytuł królewski, rozszerzył swoją władzę i sprzymierzył się z Rzymem. Po nim królestwo objął jego syn Eumenes II (197-159 p.n.e.) i to właśnie on faktycznie zbudował Pergamon. Ten bogaty i potężny władca wzniósł na szczycie wzgórza bibliotekę i ołtarz Zeusa oraz położone tarasowo w połowie jego wysokości tzw. "średnie miasto". Ponadto wzmocnił i upiększył, znany już wcześniej, ośrodek wiedzy medycznej, asklepejon.

Pergamon Eumenesa II słynął przede wszystkim ze swej biblioteki, która posiadała podobno ponad 200 000 tomów i była symbolem awansu społecznego i kulturalnego miasta. Eumenes był namiętnym kolekcjonerem książek. Jego biblioteka rzuciła wyzwanie największej w ówczesnym świecie - bibliotece aleksandryjskiej (700 000 tomów). Egipcjanie, obawiając się, że Pergamon i jego biblioteka zaczną odciągać sławnych uczonych od Aleksandrii, odcięli dostawy papirusu z doliny Nilu. Eumenes zatrudnił więc swoich naukowców, którzy wynaleźli nowy materiał pisarski sporządzony z odpowiednio spreparowanych skór zwierząt, nazwany od imienia miasta pergamenem (pergamin).

Egipcjanie mieli jednak doczekać się rewanżu. Po śmierci Eumenesa panowanie objął jego brat Attalus II (159-138 p.n.e.). W królestwie działo się jeszcze wtedy dobrze, ale za czasów panowania jego syna, Attalusa III (138-133 p.n.e.), państwo zaczęło upadać. Attalus III nie mial następcy, więc w spadku przekazał królestwo Rzymowi. Wreszcie, w 129 r. p.n.e. Królestwo Pergamonu stało się prowincją Rzymu, zwaną Azją. Na początku naszej ery wielką bibliotekę w Aleksandrii strawił pożar. Marek Antoniusz, oddany bez reszty królowej egipskiej Kleopatrze, splądrował bibliotekę w Pergamonie, aby móc zastąpić stracone przez nią woluminy.


Bergama: Akropol
Większość budowli wzniesionych przez królów Pergamonu nie dotrwała do naszych czasów, ale to, co się zachowało, robi duże wrażenie. Niektóre z tych obiektów zostały pięknie zrekonstruowane.

Znaki w postaci niebieskich kropek wyznaczają trasy zwiedzania wokół głównych obiektów, zaś na tablicach podane są w różnych językach ich nazwy. Główne budowle Akropolu, tj. biblioteka oraz oparta na marmurowych kolumnach świątynia Trajana, zostały odbudowane przez Niemiecki Instytut Archeologiczny. Świątynię wzniesiono w czasie panowania imperatorów Trajana i Hadriana. Była ona miejscem kultu obu władców, a także Zeusa. Świątynia ta jest jedyną z zachowanych budowli rzymskich na Akropolu. W średniowieczu jej fundamenty wykorzystywano na zbiorniki wodne.

Wielki teatr jest nie tylko okazały (10 000 miejsc), ale i nietypowy. Budowniczowie Pergamonu czerpali wzorce z architektury hellenistycznej, ale w wypadku teatru poczynili znaczne modyfikacje. Dla wykorzystania wspanialej panoramy i oszczędzenia cennej przestrzeni na szczycie wzgórza, zdecydowano się wbudować teatr w zbocze. Teatry hellenistyczne są zwykle bardziej okrągłe, ale z powodu położenia tego teatru zaokrąglenie nie było możliwe, więc w zamian zwiększono jego wysokość.

Poniżej sceny mieszczą się ruiny świątyni Dionizosa. Na południe od teatru znajduje się ołtarz Zeusa, malowniczo położony w cieniu wiecznie zielonych drzew. Pierwotnie ściany teatru ozdobione były fryzami przedstawiającymi walkę bogów Olimpu z ich podziemnymi wrogami. Obecnie większa część tej budowli znajduje się w Berlinie, dokąd w XIX w. wywieźli ją, za zgodą sułtana, niemieccy archeologowie. Na miejscu pozostała jedynie podstawa ołtarza.

Kilka gruzowisk na szczycie Akropolu oznaczono jako pałace Attalusa I i Eumenesa II, jest tu też agora oraz fragmenty murów obronnych. Schodząc w dół od ołtarza Zeusa (zwanego również - Tronem szatana) przez średnie miasto, przechodzi się Obok ołtarza i świątyni Demeter, gymnasium, agory dolnej oraz rzymskiej łaźni. Ścieżka w dół jest stroma i niezbyt dobrze oznakowana. Z akropolu warto spojrzeć na asklepejon usytuowany nieco na zachód, po drugiej stronie doliny. Widać stąd także w dolinie ruiny małego i większego teatru, akweduktu oraz stadionu.

Asklepejon
Pergamoński asklepejon nie był ani pierwszym, ani jedynym centrum medycznym w starożytności. Jego założycielem był obywatel Pergamonu, Archiasza, który został skutecznie wyleczony w greckim asklepejonie Epidauros w Grecji.

Znanymi sposobami leczenia były masaże, błotne kąpiele, picie poświęcanych wód, używanie ziół i maści. Diagnozę stawiano na podstawie analizy snów. Ośrodek w Pergamonie stal się sławny dopiero za Galena (131-210 n.e.), który tu się urodził. Choć studiował w Aleksandrii, Grecji oraz Azji Mniejszej, tutaj powrócił, aby leczyć pergamońskich gladiatorów. Uznany za największego lekarza starożytności Galen przyczynił się do znacznego rozszerzenia naszej wiedzy o układzie krwionośnym i nerwowym, usystematyzował także teorię medyczną. Za jego sprawą szkoła medycyny w Pergamonie stała się ogólnie znana. Jego prace stanowiły podstawę medycyny świata zachodniego aż do polowy XVI w. Ok. 162 r. Galen przeprowadził się do Rzymu i został lekarzem nadwornym cesarza Marka Aureliusza.

Do asklepejonu wiodą dwie drogi: wygodniejsza z nich zaczyna się w centrum miasta za Kursunlu Cami - można jednak natknąć się na niej na dzieci rzucające kamieniami. Druga prowadzi z zachodniej części miasta, odchodząc od szosy prowadzącej do autostrady i przebiega przed pensjonatem Boblingen. Wybierając tę drugą, od Muzeum Archeologicznego do samych ruin, trzeba przebyć 3,5 km lub ok. 2 km od dworca autobusowego. Droga ta wiedzie przez wielką turecką bazę militarną, nie wolno więc robić zdjęć, ani też przebywać w pobliżu drogi po zapadnięciu zmroku.

Z parkingu do centrum asklepejonu wiedzie Święta Droga, niegdyś pełna sklepów. Tu w centrum można zobaczyć podstawę kolumny z wyrzeźbionymi wężami, będącymi symbolem Asklepiosa, boga medycyny. Tak jak wąż zrzuca swoją skórę, zyskując w ten sposób "nowe życie" tak pacjenci za sprawą Asklepiosa mieli "zrzucać" z siebie swoje choroby. Znaki informują o świątyni Eskulapa, bibliotece i teatrze rzymskim.

Można się też napić chłodnej wody ze świętej studni, a następnie przejść krytym, podziemnym korytarzem do świątyni Telesfora. Pacjenci spali podobno w tej świątyni w nadziei, że Telesfor, inny bóg medycyny, ześle im we śnie uzdrowienie albo przynajmniej postawi diagnozę. Nawiasem mówiąc, Telesfor miał dwie córki, których imiona - Hygeia i Panacea - przeszły do języka współczesnej medycyny.


Kizil Avlu
Kizil Avlu (Czerwona Bazylika, dosłownie czerwony dziedziniec), znajdująca się 150 m na północny wschód od restauracji Meydan, powstała w II w. n.e. i pierwotnie była świątynią egipskiego boga Serapisa. Warto zwrócić uwagę na otwór w podium na środku bazyliki, w którym niegdyś chowano się, a potem ukazywano, przemawiając spoza kultowego posągu.

W czasach Bizancjum świątynię przekształcono na bazylikę chrześcijańską, a obecnie mieści się tu mały meczet, co potwierdza teorię, że święte miejsca pozostają świętymi niezależnie od religii.

Udając się główną drogą do akropolu, a także schodząc z jego szczytu, warto przyjrzeć się zbudowanym z płaskich cegieł, ciekawym czerwonym murom tej pozbawionej dachu obszernej budowli


wykorzystano teksty wg przewodnika Pascal